Από το 1954 έως σήμερα
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Απανταχού Βασταίων “Η Πρόοδος” ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1954, σε μια εποχή κατά την οποία μεγάλο μέρος των Βασταίων είχε ήδη εγκατασταθεί στην πρωτεύουσα ή είχε ακολουθήσει τον δρόμο της μετανάστευσης. Για τους ανθρώπους αυτούς ο Σύλλογος αποτέλεσε έναν οργανωμένο σύνδεσμο με τον τόπο καταγωγής τους και, για πολλές δεκαετίες, έναν από τους βασικούς φορείς κοινωνικής και πολιτιστικής συσπείρωσης των απανταχού Βασταίων.
Η αίτηση ίδρυσης υποβλήθηκε από 21 ιδρυτικά μέλη την 1η Οκτωβρίου 1954 και το καταστατικό εγκρίθηκε με την υπ’ αριθ. 15607/31.12.1954 απόφαση του Πρωτοδικείου Αθηνών. Η πρώτη Γενική Συνέλευση πραγματοποιήθηκε στις 15 Μαΐου 1955, στο ιατρείο του Βασιλείου Χρονοπούλου στα Πατήσια.
Η ίδρυση του Συλλόγου το 1954 επιβεβαιώνεται και από μεταγενέστερες δημοσιεύσεις του ίδιου του φορέα.
Τα πρώτα χρόνια
Από την πρώτη κιόλας περίοδο λειτουργίας του, ο Σύλλογος ασχολήθηκε με ζητήματα που αφορούσαν τόσο τους Βασταίους της Αθήνας όσο και το ίδιο το χωριό.
Στην πρώτη Γενική Συνέλευση συζητήθηκαν η ανάδειξη της Αγίας Θεοδώρας, η οδική σύνδεση του Βάστα με τη Μεγαλόπολη και η συγκέντρωση οικονομικής βοήθειας. Ήδη το 1955 καταγράφεται έρανος μεταξύ των μελών, καθώς και 575 δολάρια που συγκεντρώθηκαν από Βασταίους της Αμερικής.
Η σχέση αυτή με τους αποδήμους αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία της ιστορίας του Συλλόγου. Άνθρωποι που είχαν φύγει από το χωριό εξακολουθούσαν να συμμετέχουν οικονομικά και κοινωνικά στη ζωή του τόπου τους.
Συμμετοχή στα έργα του χωριού
Στις μεταγενέστερες ιστορικές καταγραφές του Συλλόγου αποδίδεται σημαντική συμμετοχή σε σειρά έργων που πραγματοποιήθηκαν στο Βάστα: οδικό δίκτυο, ύδρευση, σχολείο, κοινοτικοί δρόμοι, βρύσες, Ηρώο, Αγία Θεοδώρα και, αργότερα, Ξενώνας.
Τα δημοσιεύματα της ίδιας της εποχής επιτρέπουν να δούμε αναλυτικότερα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε αυτή η συμμετοχή. Τα έργα πραγματοποιούνταν μέσα από τη συνεργασία της Κοινότητας Βάστα, κρατικών υπηρεσιών, κατοίκων, αποδήμων, ιδιωτών ευεργετών και του Συλλόγου. Ο Σύλλογος συγκέντρωνε εισφορές, συνέβαλλε οικονομικά, κινητοποιούσε τους αποδήμους και πραγματοποιούσε παρεμβάσεις προς τις αρμόδιες αρχές.
Χαρακτηριστικό δημοσίευμα του 1980 κάνει ρητά λόγο για «συνεργασία Συλλόγου – Κοινοτικού Συμβουλίου», ενώ την επόμενη χρονιά ο τοπικός Τύπος παρουσιάζει εργασίες στο Βάστα με τον τίτλο «Κοινοτικά έργα στο χωριό Βάστα», διακρίνοντας τις κρατικές πιστώσεις και την αυτεπιστασία της Κοινότητας από τις εισφορές και τη συνδρομή του Συλλόγου και των Βασταίων.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική για την ιστορική καταγραφή: η ανάπτυξη του μεταπολεμικού Βάστα υπήρξε αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας πολλών διαφορετικών φορέων και ανθρώπων.
Η Αγία Θεοδώρα
Η Αγία Θεοδώρα απασχόλησε τον Σύλλογο ήδη από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του. Στην πρώτη Γενική Συνέλευση αποφασίστηκε επικοινωνία με τον καθηγητή Αναστάσιο Ορλάνδο για την ανάδειξη του μνημείου, ενώ ακολούθησαν παρεμβάσεις σχετικά με την προστασία του ναού και των δέντρων, τη διαμόρφωση του χώρου και κυρίως τη βελτίωση της πρόσβασης.
Η προσπάθεια προστασίας και ανάδειξης του μνημείου είχε ήδη αρχίσει και σε τοπικό επίπεδο. Το 1954 ο εφημέριος του Βάστα Δημήτριος Π. Συντέτος είχε απευθυνθεί στην Υπηρεσία Αναστηλώσεως επισημαίνοντας την κατάσταση του ναού και ζητώντας την αποστολή ειδικού και τη σύνταξη μελέτης.
Ο Σύλλογος αποτέλεσε στη συνέχεια έναν ακόμη ενεργό παράγοντα αυτής της μακρόχρονης προσπάθειας, ιδιαίτερα μέσα από παρεμβάσεις προς δημόσιες υπηρεσίες και την υποστήριξη της οδικής πρόσβασης προς την Αγία Θεοδώρα.
Σχολείο και κοινωνική αλληλεγγύη
Ιδιαίτερη θέση στη δραστηριότητα του Συλλόγου είχε το σχολείο του Βάστα. Στο αρχειακό του υλικό καταγράφονται επισκευές, αγορά βιβλίων και εκπαιδευτικού υλικού, ενίσχυση της σχολικής βιβλιοθήκης, χρηματοδότηση μαθητικών εκδρομών και προσφορά γραφικής ύλης, ρουχισμού και υποδημάτων στους μαθητές.
Η κοινωνική δράση επεκτάθηκε και στους Βασταίους που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα. Το 1958 συγκροτήθηκε επιτροπή με σκοπό να βοηθά συγχωριανούς που έφθαναν στην πρωτεύουσα να βρουν εργασία. Από τη δεκαετία του 1970 καταγράφονται επίσης οικονομικές ενισχύσεις προς Βασταίους που αντιμετώπιζαν προβλήματα υγείας ή άλλες δύσκολες περιστάσεις.
Πολιτισμός και αντάμωμα των Βασταίων
Ίσως η πιο σταθερή λειτουργία του Συλλόγου μέσα στον χρόνο υπήρξε η διατήρηση των δεσμών μεταξύ των Βασταίων.
Οι πρώτες οργανωμένες εκδρομές εμφανίζονται ήδη από το 1960. Ακολούθησαν συνεστιάσεις, χοροί και επισκέψεις σε ιστορικούς τόπους. Οι εκδηλώσεις αυτές έδιναν στους Βασταίους της Αθήνας και στις οικογένειές τους τη δυνατότητα να συναντιούνται και να διατηρούν τη σχέση τους με την κοινότητα καταγωγής.
Στο ίδιο πνεύμα εντάσσονται οι εκδηλώσεις στο ίδιο το Βάστα. Το 1983 αναβίωσε το πανηγύρι της Αγίας Σωτήρας, οργανώθηκαν βραδιές νεολαίας, ενώ το Ρουσσάλιου παρέμεινε σημαντική στιγμή ανταμώματος των Βασταίων.
Η παράδοση των καλοκαιρινών εκδηλώσεων και των ανταμωμάτων συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Η εφημερίδα «Στουρνάρα»
Τον Απρίλιο του 1984 ο Σύλλογος Βασταίων προχώρησε στην έκδοση της εφημερίδας «Στουρνάρα», δημιουργώντας έναν σταθερό δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ του χωριού και των Βασταίων που ζούσαν μακριά από αυτό.
Μέσα από τις σελίδες της καταγράφονταν νέα του Βάστα, δραστηριότητες του Συλλόγου, κοινωνικά γεγονότα, ανακοινώσεις, ιστορικά και λαογραφικά θέματα, αλλά και ειδήσεις που αφορούσαν τους Βασταίους της διασποράς. Με τον τρόπο αυτό η Στουρνάρα δεν λειτούργησε μόνο ως ενημερωτικό έντυπο του Συλλόγου, αλλά εξελίχθηκε και σε πηγή καταγραφής της νεότερης κοινωνικής ιστορίας του Βάστα.
Σήμερα τα σωζόμενα φύλλα της αποτελούν πολύτιμο αρχειακό υλικό, καθώς διασώζουν πρόσωπα, γεγονότα και πληροφορίες που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να εντοπιστούν.
Χορευτικό, θέατρο και εκδόσεις
Το 1991 δημιουργήθηκαν χορευτικό και θεατρικό τμήμα του Συλλόγου και αγοράστηκαν παραδοσιακές φορεσιές. Το χορευτικό διατηρήθηκε μέχρι το 1997.
Παράλληλα αναπτύχθηκε εκδοτική δραστηριότητα. Το 1994 κυκλοφόρησε το βιβλίο «Στα μονοπάτια της Βαστέικης παράδοσης», με κείμενα σχετικά με το χωριό και τις παραδόσεις του, ενώ το 2002 επανεκδόθηκε το έργο του Γεωργίου Δ. Κουλούρη «Τα ιστορικά του Βάστα», που είχε πρωτοκυκλοφορήσει το 1962.
Από τον Απρίλιο του 1984 κυκλοφόρησε επίσης η εφημερίδα «Στουρνάρα», επιχειρώντας να δημιουργήσει έναν ακόμη δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των Βασταίων.
Ο Ξενώνας
Η δημιουργία Ξενώνα στο Βάστα εμφανίζεται ως πρόταση ήδη από το 1984 και επανέρχεται οργανωμένα τη δεκαετία του 1990.
Το 1998, με απόφαση του Κοινοτικού Συμβουλίου, παραχωρήθηκε υπό όρους στον Σύλλογο η χρήση του υπό κατασκευή κτιρίου, ενώ ακολούθησαν οικονομικές συνεισφορές και εργασίες για την ολοκλήρωση και επέκτασή του. Τα επόμενα χρόνια δημιουργήθηκαν χώροι φιλοξενίας και εκδηλώσεων.
Ο Ξενώνας παρέμεινε και στις επόμενες δεκαετίες ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που απασχόλησαν τον Σύλλογο.
Από το 1954 έως σήμερα
Περισσότερες από επτά δεκαετίες μετά την ίδρυσή του, ο Σύλλογος Βασταίων εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της οργανωμένης ζωής του χωριού και των αποδήμων του. Το 2024 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από την ίδρυσή του, ενώ η δραστηριότητά του συνεχίζεται με εκδηλώσεις και συναντήσεις των Βασταίων.
Η ιστορία του είναι ταυτόχρονα ένα κομμάτι της ιστορίας της βασταίικης διασποράς. Για πολλές δεκαετίες ο Σύλλογος έφερε κοντά ανθρώπους που είχαν φύγει από το χωριό, κινητοποίησε οικονομικές και εθελοντικές προσφορές, συμμετείχε σε κοινές προσπάθειες με την Κοινότητα και άλλους φορείς και διατήρησε κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες που συνέδεαν τις νεότερες γενιές με το Βάστα.
Η καταγραφή αυτή βασίζεται στο ιστορικό και αρχειακό υλικό του Συλλόγου, σε δημοσιεύματα του τοπικού Τύπου και σε τεκμήρια της εποχής.