1 Αυγούστου 1825
Από την πτώση του Ίσαρι στη μάχη του Κακορέματος
Η μάχη του Ίσαρι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επεισόδια των επιχειρήσεων που εκτυλίχθηκαν το καλοκαίρι του 1825 στην ορεινή Καρύταινα.
Για την ιστορία του Βάστα έχει ιδιαίτερη σημασία.
Μόλις επτά ημέρες αργότερα, στις 8 Αυγούστου 1825, ο Γιάννης Γκρίτζαλης θα καταγράψει έναν νέο «πόλεμον εις το Μπάστα».
Για να κατανοήσουμε επομένως τι συνέβη στο Βάστα και στο Κακόρεμα, πρέπει πρώτα να ακολουθήσουμε τις κινήσεις που οδήγησαν στην πολιορκία και την καταστροφή του Ίσαρι.
Πριν από το Ίσαρι
Στα τέλη Ιουλίου 1825, οι επιχειρήσεις είχαν ήδη επεκταθεί στην ορεινή Καρύταινα.
Ο Γιάννης Γκρίτζαλης καταγράφει ότι από τις 27 Ιουλίου εκστράτευσε στις Καρυές με δύναμη 1.500 στρατιωτών. Στην αναφορά του ακολουθούν δύο συγκρούσεις στο Κράμποβο και μία στο Δραγουμάνου.
«Έγιναν δύο πόλεμοι εις Κραμποβόν με τον εχθρόν.»
Η δεύτερη σύγκρουση στο Κράμποβο φαίνεται ιδιαίτερα σκληρή. Ο Γκρίτζαλης υπολογίζει τις εχθρικές απώλειες σε 250 άνδρες.
Οι ελληνικές δυνάμεις βρίσκονταν επομένως συγκεντρωμένες και ενεργές στην περιοχή των Καρυών.
Κι όμως, λίγες ημέρες αργότερα, το Ίσαρι θα βρισκόταν αιφνιδιαστικά αντιμέτωπο με μεγάλη εχθρική δύναμη.
Πώς συνέβη αυτό;
Η κίνηση μέσω του Λυκαίου
Εδώ η μαρτυρία του Αμβροσίου Φραντζή είναι καθοριστική.
Μετά τις επιχειρήσεις στις Καρυές και στο Κράμποβο, γράφει ότι ο αραβικός στρατός που βρισκόταν στην πεδιάδα της Καρύταινας:
«ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος Διαφόρτι καλούμενον»
Το Διαφόρτι είναι το σημερινό Λύκαιο όρος.
Αμέσως μετά ο Φραντζής καταγράφει κάτι εξαιρετικά σημαντικό:
«ὥστε παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα τὴν πρωΐαν εὑρέθη πολιορκημένη παρ᾽ αὐτοῦ ἡ Κωμόπολις Ἴσαρι καλουμένη.»
Η φράση «παρά πάσαν ελπίδα» αποτυπώνει τον αιφνιδιασμό.
Η εχθρική δύναμη δεν εμφανίστηκε απλώς μπροστά στο Ίσαρι. Η κίνησή της μέσω του ορεινού όγκου είχε ως αποτέλεσμα το χωριό να βρεθεί το πρωί πολιορκημένο.
1 Αυγούστου 1825
Τη χρονολογία της μάχης μάς δίνει με ακρίβεια ο Γκρίτζαλης:
«Εις την 1ην Αυγούστου έγινεν πόλεμος εις το Ίσαρι με όλην την δύναμιν του εχθρού.»
Η διατύπωση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Ο ίδιος άνθρωπος που καταγράφει τις προηγούμενες συγκρούσεις στο Κράμποβο και στο Δραγουμάνου περιγράφει τώρα τη μάχη του Ίσαρι ως σύγκρουση με:
«όλην την δύναμιν του εχθρού»
Κατά τον ίδιο, περίπου 100 εχθροί σκοτώθηκαν, ενώ από την ελληνική πλευρά καταγράφει 4 νεκρούς και 2 τραυματίες.
Η άμυνα στην εκκλησία
Ο Φραντζής διασώζει περισσότερες λεπτομέρειες για όσα συνέβησαν μέσα στο Ίσαρι.
Κατά την εξέλιξη της επίθεσης, 150 υπερασπιστές οχυρώθηκαν σε ισχυρή εκκλησία και συνέχισαν να πολεμούν μέχρι περίπου τις δέκα το βράδυ.
Η θέση τους όμως δεν μπορούσε να διατηρηθεί επ’ αόριστον.
Μέσα στη νύχτα αποφάσισαν να επιχειρήσουν έξοδο.
Σύμφωνα με τον Φραντζή, έσπασαν τον εχθρικό κλοιό και κατόρθωσαν να διαφύγουν προς τα βουνά, έχοντας έναν νεκρό και έναν τραυματία κατά την έξοδο.
Ο ίδιος σημειώνει ότι οι ελληνικές δυνάμεις που βρίσκονταν στις Καρυές δεν μπόρεσαν να προσφέρουν αποτελεσματική βοήθεια στους πολιορκημένους.
Αυτό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για την κατανόηση της μάχης.
Γιατί δεν μπόρεσαν να βοηθήσουν οι Καρυές;
Εδώ αρχίζει η επιχειρησιακή ανασύνθεση.
Γνωρίζουμε ότι υπήρχε σημαντική ελληνική δύναμη στις Καρυές.
Γνωρίζουμε ότι είχαν προηγηθεί δύο συγκρούσεις στο Κράμποβο.
Γνωρίζουμε από τον Φραντζή ότι στη συνέχεια εχθρική δύναμη ανέβηκε στο Διαφόρτι/Λύκαιο.
Και γνωρίζουμε ότι το επόμενο πρωί το Ίσαρι βρέθηκε, «παρά πάσαν ελπίδα», πολιορκημένο.
Η ακολουθία αυτή επιτρέπει μια διαφορετική ανάγνωση των γεγονότων.
Οι επιχειρήσεις στο Κράμποβο ενδέχεται να λειτούργησαν ως καθήλωση της ελληνικής δύναμης των Καρυών, ενώ η κίνηση μέσω του Λυκαίου επέτρεψε στις αιγυπτιακές δυνάμεις να εμφανιστούν στον τομέα του Ίσαρι και να αποκόψουν το χωριό πριν οργανωθεί αποτελεσματική ελληνική αντίδραση.
Δεν πρόκειται για πληροφορία που διατυπώνεται αυτούσια σε κάποια πηγή.
Πρόκειται για επιχειρησιακή ανασύνθεση που προκύπτει από τη χρονική ακολουθία των μαρτυριών και τη μορφολογία του εδάφους.
Μια μάχη για τη δίοδο
Υπάρχει όμως και μία σύγχρονη μαρτυρία που προσθέτει μια ιδιαίτερα σημαντική διάσταση.
Ο Φίλος του Νόμου, στο φύλλο της 7ης Αυγούστου 1825, δημοσιεύοντας πληροφορίες από το στρατόπεδο των Βερβένων, περιγράφει τη σύγκρουση στο Ίσαρι στο πλαίσιο της μετάβασης του Ιμπραήμ από την Τριπολιτσά προς το Νεόκαστρο.
Για το ελληνικό σώμα αναφέρει ότι κατόρθωσε:
«νὰ ἐμποδίσῃ μὲ ἀκατάπαυστον πόλεμον δύο ὁλοκλήρους ἡμέρας τὴν δίοδον»
σχεδόν ολόκληρου, σύμφωνα με το δημοσίευμα, του τακτικού και άτακτου αιγυπτιακού στρατεύματος.
Η λέξη «δίοδος» είναι κρίσιμη.
Η μάχη του Ίσαρι δεν εμφανίζεται μόνο ως άμυνα ενός οικισμού. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη σύγκρουση για την κίνηση και τον έλεγχο των περασμάτων μέσα από τον ορεινό χώρο της Καρύταινας.
Η καταστροφή του Ίσαρι
Οι υπερασπιστές κατόρθωσαν να διαφύγουν μέσα στη νύχτα.
Το Ίσαρι όμως δεν σώθηκε.
Ο Φραντζής αναφέρει ότι την επομένη οι εχθρικές δυνάμεις μπήκαν στην κωμόπολη, έκαψαν τα σπίτια και κατέστρεψαν την εκκλησία.
Η μάχη είχε τελειώσει.
Οι επιχειρήσεις στην περιοχή όχι.
Οι Έλληνες σχεδιάζουν αντεπίθεση
Η καταστροφή του Ίσαρι δεν σήμανε το τέλος των επιχειρήσεων. Τα τεκμήρια των αμέσως επόμενων ημερών δείχνουν ότι η ελληνική ηγεσία προσπαθούσε να συγκεντρώσει δυνάμεις και να οργανώσει νέα επίθεση εναντίον των εχθρικών σωμάτων που παρέμεναν στον τομέα.
Στις 6 Αυγούστου 1825, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, γράφοντας από τα Βέρβενα προς τον Αποστόλη Κολοκοτρώνη, περιγράφει ένα ευρύτερο σχέδιο συντονισμένων επιχειρήσεων.
Ο ίδιος σχεδίαζε να κινηθεί προς τα Τζιπιανά και παράλληλα έγραφε στους Αρκάδες και στον Γεροπέτροβα να συνεννοηθούν με τα υπόλοιπα ελληνικά σώματα:
«νὰ συσσωματωθοῦν καὶ νὰ κτυπήσουν τοὺς εἰς τοῦ Ἴσαρι ὀλίγους ἐχθρούς»
Παράλληλα προβλεπόταν η συγκέντρωση εφεδρειών που θα μπορούσαν να κινηθούν ως «μηντάτι», δηλαδή ως ενίσχυση, όπου παρουσιαζόταν ανάγκη.
Την επομένη, 7 Αυγούστου, η εικόνα που μεταφέρουν οι ελληνικές πληροφορίες είναι διαφορετική.
Ο Ανδρέας Λόντος ενημερώνει τον Αποστόλη Κολοκοτρώνη για πληροφορίες που είχαν φτάσει από τον Δημήτριο Πλαπούτα. Οι περισσότερες εχθρικές δυνάμεις είχαν αποχωρήσει από το Κράμποβο, όμως:
«ὁ δὲ πασὰς μὲ δύω ἥμισυ χιλ(ιά)δ(ας) ἔμεινε εἰς τοῦ Ἴσαρη»
Ο Πλαπούτας είχε ήδη συγκεντρώσει περίπου 1.000 άνδρες, χωρίς να υπολογίζονται οι Αρκάδες που ανέμενε, και σχεδίαζε επίθεση εναντίον των εχθρικών δυνάμεων στο Ίσαρι.
Παράλληλα ζητούνταν η συγκέντρωση δυνάμεων από το Μυστρά, το Λεοντάρι και άλλες περιοχές για την ενίσχυσή του.
Στις 8 Αυγούστου, ο Ανδρέας Ζαΐμης μεταφέρει νέα πληροφορία του Πλαπούτα:
«περὶ τοὺς δισχιλίους Τούρκους εὑρίσκονται εἰς τοῦ Ἴσαρι»
Ο Πλαπούτας ζητούσε από τον Ζαΐμη να κινηθεί προς την Καρύταινα και να ενωθεί μαζί του, ώστε:
«ἴσως βλάψωμεν τὸν ἐχθρόν»
Υπήρχε όμως ένα σοβαρό πρόβλημα.
Ο Ζαΐμης εξηγεί ότι ένα από τα βασικά εμπόδια για την κίνησή του προς την Καρύταινα ήταν:
«ἡ εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην ἀπορία τῶν τροφῶν»
Η έλλειψη τροφών περιόριζε την ικανότητα των ελληνικών σωμάτων να συγκεντρωθούν και να παραμείνουν στο πεδίο.
Οι επιστολές αυτές χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση: καταγράφουν σχέδια και διαταγές, όχι την πραγματοποίηση της σχεδιαζόμενης αντεπίθεσης στο Ίσαρι.
Αποκαλύπτουν όμως κάτι εξίσου σημαντικό.
Στις 6–8 Αυγούστου το Ίσαρι εξακολουθούσε να βρίσκεται στο κέντρο των ελληνικών επιχειρησιακών σχεδιασμών, ενώ ισχυρές εχθρικές δυνάμεις παρέμεναν στον τομέα.
Από το Ίσαρι προς το Βάστα
Το ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο το δίνει ο Σπυρίδων Τρικούπης.
Καταγράφει ότι την 1η Αυγούστου ο Ιμπραήμ αναχώρησε προς τη Μεσσηνία μέσω της επαρχίας Λεονταρίου, αφήνοντας:
«τρισχιλίους ὡς σκοπιὰν κατὰ τὸ Ἴσαρι»
Η κύρια δύναμη μπορούσε επομένως να συνεχίσει την κίνησή της προς τα νότια, ενώ σημαντική εχθρική παρουσία παρέμενε πίσω στον ορεινό τομέα.
Οι επιστολές των 7 και 8 Αυγούστου, με τις αναφορές σε περίπου 2.500 και στη συνέχεια 2.000 εχθρούς στο Ίσαρι, δείχνουν ότι η περιοχή εξακολουθούσε να αποτελεί ενεργό μέτωπο.
Και τότε εμφανίζεται ένα νέο γεγονός.
Την ίδια ακριβώς ημέρα που ο Ζαΐμης έγραφε για περίπου 2.000 εχθρούς στο Ίσαρι και για τις δυσκολίες συγκέντρωσης των ελληνικών δυνάμεων, 8 Αυγούστου 1825, ο Γιάννης Γκρίτζαλης καταγράφει:
«Πάλιν εις τας 8 του παρόντος έγινεν πόλεμος εις το Μπάστα.»
Μία εβδομάδα μετά τη μάχη του Ίσαρι, ο πόλεμος είχε μεταφερθεί στο Βάστα.
Η μάχη του Ίσαρι δεν αποτελεί επομένως το τέλος αυτής της ιστορίας.
Είναι το προηγούμενο κεφάλαιο.
Η συνέχεια βρίσκεται στο Κακόρεμα.
→ Κακόρεμα 1825 — Η ξεχασμένη μάχη του Βάστα
Πηγές
- Αμβρόσιος Φραντζής, Επιτομή της Ιστορίας της Αναγεννηθείσης Ελλάδος — για τις επιχειρήσεις στις Καρυές και στο Κράμποβο, την άνοδο του αιγυπτιακού στρατού στο Διαφόρτι (Λύκαιο), τον αιφνιδιασμό του Ίσαρι, την άμυνα στην εκκλησία και τη νυχτερινή έξοδο.
- Γιάννης Γκρίτζαλης, αναφορά, 14 Αυγούστου 1825 — για την εκστρατεία των 1.500 ανδρών στις Καρυές, τις δύο συγκρούσεις στο Κράμποβο, το Δραγουμάνου, τον «πόλεμον εις το Ίσαρι» της 1ης Αυγούστου και τον «πόλεμον εις το Μπάστα» της 8ης Αυγούστου.
- Σπυρίδων Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τ. Γ΄ — για τη γενικότερη κίνηση των αιγυπτιακών δυνάμεων, την καταστροφή του Ίσαρι και την αναχώρηση του Ιμπραήμ προς τη Μεσσηνία, αφήνοντας 3.000 άνδρες «ως σκοπιάν κατά το Ίσαρι».
- Θεόδωρος Κολοκοτρώνης προς Αποστόλη Κολοκοτρώνη, Βέρβενα, 6 Αυγούστου 1825 — για το σχέδιο συγκέντρωσης ελληνικών σωμάτων και επίθεσης εναντίον των εχθρικών δυνάμεων στο Ίσαρι.
- Ανδρέας Λόντος προς Αποστόλη Κολοκοτρώνη, Βέρβενα, 7 Αυγούστου 1825 — για την πληροφορία ότι περίπου 2.500 εχθροί παρέμεναν στο Ίσαρι και την προετοιμασία ελληνικής επίθεσης.
- Ανδρέας Ζαΐμης προς Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, Λυκούρια, 8 Αυγούστου 1825, Αρχείο Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, τεκμήριο 0501. Η επιστολή αναφέρει περίπου 2.000 εχθρούς στην περιοχή του Ίσαρι και καταγράφει παράλληλα το σοβαρό πρόβλημα ανεφοδιασμού. Το Αρχείο την καταχωρίζει ως πρωτότυπο έγγραφο.
Αρχείο Θεόδωρου Κολοκοτρώνη — τεκμήριο 0501 - Αθανάσιος Γρηγοριάδης προς Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, Καρυές, 28 Ιουλίου 1825, Αρχείο Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, τεκμήριο 0450 — για την κατάσταση του ελληνικού στρατοπέδου στις Καρυές, τις εχθρικές κινήσεις και την άφιξη ενισχύσεων του Μήτρου Πέτροβα.
- Φίλος του Νόμου, αρ. 141, 7 Αυγούστου 1825 — σύγχρονη δημοσιογραφική αναφορά στις επιχειρήσεις στο Ίσαρι. Το συγκεκριμένο φύλλο χρονολογείται πράγματι στις 7 Αυγούστου 1825.