Οι πεσόντες του Βάστα το 1940–41
Όταν αρχίζει ο πόλεμος, τον Οκτώβριο του 1940, οι άνδρες του Βάστα που επιστρατεύονται αφήνουν πίσω τους οικογένειες, χωράφια και δουλειές. Πολλοί παρουσιάζονται στο 11ο Σύνταγμα Πεζικού στην Τρίπολη. Άλλοι υπηρετούν σε μονάδες του πυροβολικού. Οι διαδρομές τους οδηγούν από την Πελοπόννησο προς την Ήπειρο και από εκεί στο αλβανικό μέτωπο.
Στην ιστορία των στρατιωτικών μονάδων, η πορεία αυτή καταγράφεται με ημερομηνίες, τοπωνύμια και επιχειρήσεις. Για το χωριό, όμως, αποτελεί και την ιστορία των ανθρώπων του: εκείνων που πολέμησαν, εκείνων που επέστρεψαν και εκείνων που χάθηκαν μακριά από τα σπίτια τους.
Έξι ονόματα πεσόντων του Βάστα συγκεντρώνονται στην έρευνά μας για τον πόλεμο του 1940–41. Οι καταγραφές τους απλώνονται από τον Δεκέμβριο του 1940 μέχρι τον Μάρτιο του 1941.
21 Δεκεμβρίου 1940 — Τρεις Βασταίοι στο Κορώνι
Στα τέλη Δεκεμβρίου ο Ελληνικός Στρατός συνεχίζει την προέλασή του μέσα στο αλβανικό έδαφος. Στον νότιο τομέα, οι επιχειρήσεις αποβλέπουν στην προσέγγιση του Τεπελενίου και στη διάνοιξη των δρόμων προς τα βόρεια. Στις 21 Δεκεμβρίου ολοκληρώνεται επιτυχώς η μάχη στον αυχένα Κούτσι. Το επόμενο πρωί οι ελληνικές δυνάμεις εισέρχονται στη Χειμάρρα.
Την 21η Δεκεμβρίου 1940, στο Κορώνι, νότια του Τεπελενίου, καταγράφεται ο θάνατος τριών στρατιωτών από το Βάστα:
Ο Βασίλειος Δημητρίου Ζώης, γεννημένος το 1907.
Ο Βασίλειος Σωτηρίου Ζώης, επίσης γεννημένος το 1907.
Ο Ιωάννης Μήτρου Ζώης, γεννημένος το 1913.
Και οι τρεις υπηρετούν στον Α΄ Όρχο Πυροβολικού. Οι δύο Βασίληδες είναι συνομήλικοι, περίπου τριάντα τριών ετών. Ο Ιωάννης είναι περίπου είκοσι επτά.
Οι τρεις εγγραφές συνδέονται με το ίδιο χωριό, την ίδια μονάδα, τον ίδιο τόπο και την ίδια ημερομηνία θανάτου. Το ακριβές περιστατικό της απώλειάς τους παραμένει αντικείμενο της έρευνας.
Τέσσερις ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα, τρεις άνθρωποι του Βάστα χάνονται μαζί στο Κορώνι. Τα ονόματά τους διασώζονται δίπλα δίπλα στον κατάλογο των Αρκάδων πεσόντων.
1 Ιανουαρίου 1941 — Βασίλειος Κ. Ζώης–Αθανασόπουλος
Ο νέος χρόνος βρίσκει τις ελληνικές μονάδες να συνεχίζουν τον αγώνα μέσα στις χειμερινές συνθήκες του μετώπου. Στις πρώτες ημέρες του Ιανουαρίου, το δριμύ ψύχος δυσκολεύει τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τον ανεφοδιασμό και τη διακομιδή των τραυματιών. Στις 6 Ιανουαρίου το Γενικό Στρατηγείο θα αναστείλει τις μεγάλες επιθετικές επιχειρήσεις εξαιτίας αυτών των συνθηκών.
Την Πρωτοχρονιά του 1941, στη μάχη της Νιβίτσας, στο υψίπεδο του Κουρβελεσίου, σκοτώνεται ο Βασίλειος Κωνσταντίνου Ζώης–Αθανασόπουλος, λοχίας του 11ου Συντάγματος Πεζικού.
Η επίσημη καταχώριση του Στρατού τον αναφέρει ως Βασίλειο Κωνσταντίνου Αθανασόπουλο, γεννημένο το 1914 στο Βάστα, με ημερομηνία θανάτου 1/1/1941 και τόπο τη Νιβίτσα. Διευκρινίζει ότι φονεύθηκε στη μάχη εκεί.
Η ημερομηνία και ο τόπος συμφωνούν με τη μαρτυρία της αδελφής του, Αναστασίας, που διατηρήθηκε στην οικογένεια, καθώς και με χωριστό κατάλογο Excel που είχε εντοπιστεί κατά την έρευνα.
Ο Βασίλειος είχε γεννηθεί στις 3 Σεπτεμβρίου 1914. Ήταν είκοσι έξι ετών.
Η πρώτη ημέρα του νέου χρόνου γίνεται για την οικογένειά του η ημερομηνία της απώλειάς του. Η οικογενειακή μνήμη και η στρατιωτική καταγραφή συναντιούνται στο ίδιο σημείο: Νιβίτσα, 1η Ιανουαρίου 1941.
21 Φεβρουαρίου 1941 — Αθανάσιος Β. Χρονόπουλος
Ο χειμώνας συνεχίζεται και οι απώλειες του πολέμου φτάνουν στα νοσοκομεία, όπου μεταφέρονται στρατιώτες από τις μονάδες του μετώπου.
Στις 21 Φεβρουαρίου 1941 πεθαίνει σε Νοσοκομείο Διακομιδής του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού ο Αθανάσιος Βασιλείου Χρονόπουλος, στρατιώτης του 11ου Συντάγματος Πεζικού.
Είχε γεννηθεί το 1914 και ήταν περίπου είκοσι επτά ετών. Η ονομαστική του εγγραφή διατηρεί την καταγωγή από το Βάστα, το πατρώνυμο, τη μονάδα και την ημερομηνία θανάτου του.
Για τον Αθανάσιο, ο τόπος όπου τελειώνει η διαδρομή του είναι το νοσοκομείο. Η διαθέσιμη καταγραφή δεν προσδιορίζει την αιτία εισαγωγής του ή κάποια προηγούμενη μάχη με την οποία συνδέεται ο θάνατός του.
Το όνομά του προστίθεται στις απώλειες του χωριού, ενώ οι υπόλοιποι άνδρες του Συντάγματος συνεχίζουν να υπηρετούν.
7 Μαρτίου 1941 — Ανδρέας Γ. Πετρόπουλος ή Κυριακόπουλος
Στις αρχές Μαρτίου οι ελληνικές επιχειρήσεις γύρω από το Τεπελένι συνεχίζονται. Στις 7 Μαρτίου, το 11ο Σύνταγμα συμμετέχει σε επίθεση στην περιοχή του Γκόλικου, μαζί με το 34ο Σύνταγμα Πεζικού, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων της II Μεραρχίας. Τμήμα του καταλαμβάνει την κορυφή «Δόντι», προτού η προέλαση ανακοπεί από ισχυρά ιταλικά πυρά.
Την ίδια ημέρα καταγράφεται ο θάνατος του Ανδρέα Γεωργίου Πετρόπουλου ή Κυριακόπουλου, στρατιώτη του 11ου Συντάγματος Πεζικού, με τόπο απώλειας νοτιοδυτικά του Τεπελενίου.
Γεννημένος το 1915, ήταν περίπου είκοσι έξι ετών. Στον δημοσιευμένο κατάλογο το επώνυμό του εμφανίζεται με τις δύο μορφές, «Πετρόπουλος ή Κυριακόπουλος», οι οποίες διατηρούνται και εδώ.
Η επίθεση του 11ου στο Γκόλικο δίνει το ευρύτερο επιχειρησιακό πλαίσιο της ημέρας. Η προσωπική εγγραφή του Ανδρέα τον τοποθετεί σε διαφορετικό γεωγραφικό τομέα, νοτιοδυτικά του Τεπελενίου.
Περισσότεροι από τέσσερις μήνες έχουν περάσει από την επιστράτευση. Για έναν ακόμη άνθρωπο του Βάστα, η πολεμική διαδρομή τελειώνει μακριά από το χωριό.
Έξι ονόματα, έξι απουσίες
Ο Βασίλειος Δημητρίου Ζώης, ο Βασίλειος Σωτηρίου Ζώης, ο Ιωάννης Μήτρου Ζώης, ο Βασίλειος Κωνσταντίνου Ζώης–Αθανασόπουλος, ο Αθανάσιος Βασιλείου Χρονόπουλος και ο Ανδρέας Γεωργίου Πετρόπουλος ή Κυριακόπουλος αποτελούν έξι ανθρώπινες διαδρομές μέσα στην ιστορία του πολέμου.
Οι περισσότεροι βρίσκονται ακόμη στη δεκαετία των είκοσι χρόνων. Οι δύο μεγαλύτεροι είναι περίπου τριάντα τριών. Όλοι αφήνουν πίσω τους τη ζωή που είχαν στο Βάστα.
Η συγκέντρωση των ονομάτων τους επαναφέρει αυτή την παρουσία στην ιστορία του χωριού. Οι κατάλογοι δίνουν τα βασικά στοιχεία. Οι οικογενειακές μαρτυρίες, οι φωτογραφίες και η συνέχεια της έρευνας μπορούν να προσθέσουν όσα διασώζονται για τη ζωή του καθενός.
Η πορεία των Βασταίων στον πόλεμο περιλαμβάνει και εκείνους που επέζησαν και επέστρεψαν. Περιλαμβάνει όμως και αυτές τις έξι απουσίες, που έμειναν στις οικογένειες και στο χωριό μετά το τέλος των μαχών.
Πηγές: επίσημος ονομαστικός κατάλογος πεσόντων του Στρατού· ιστορική παρουσίαση της Προεδρίας της Δημοκρατίας για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο· δημοσιευμένη περιγραφή των επιχειρήσεων Γκόλικου της 7ης Μαρτίου 1941.
Leave a Reply