Η προέλαση και οι βομβαρδισμοί
8–14 Δεκεμβρίου 1940
Το πρωί της 8ης Δεκεμβρίου το 11ο Σύνταγμα ετοιμάζεται να προχωρήσει προς τις θέσεις που ορίζουν οι διαταγές της Μεραρχίας. Οι άνδρες έχουν πίσω τους συνεχείς νυχτερινές πορείες. Μπροστά τους απλώνονται βραχώδεις πλαγιές, βαθιές χαράδρες και διαδρομές που η βροχή και το χιόνι κάνουν ακόμη δυσκολότερες.
Οι Βασταίοι που υπηρετούν μαζί τους ακολουθούν πλέον την προέλαση μέσα στο αλβανικό έδαφος. Η καθημερινότητά τους εξαρτάται από την επόμενη διαταγή, τη δυνατότητα να περάσουν ένα ύψωμα και την επιστροφή των ζώων που μεταφέρουν το ψωμί.
Στις σελίδες αυτής της εβδομάδας, η προσπάθεια να φτάσουν στον εχθρό συνυπάρχει με έναν διαρκή αγώνα για τροφή, προσανατολισμό και αντοχή.
Η προέλαση αρχίζει χωρίς εφόδια
Η 8η Δεκεμβρίου είναι βροχερή και ψυχρή. Το ημερολόγιο χαρακτηρίζει το ηθικό ακμαίο, αλλά τη διατροφή δύσκολη.
Τα κλιμάκια ανεφοδιασμού έχουν αναχωρήσει από τις τέσσερις το απόγευμα της προηγούμενης ημέρας και δεν έχουν επιστρέψει. Αξιωματικός που αποστέλλεται στο Γεωργουκάτι διαπιστώνει ότι δεν έχει ακόμη προωθηθεί εκεί το προβλεπόμενο κλιμάκιο εφοδιασμού της Μεραρχίας.
Ο διοικητής αναφέρει προσωπικά το πρόβλημα στον μέραρχο: τα τμήματα αρχίζουν τις επιχειρήσεις χωρίς τρόφιμα, ψωμί και ζωοτροφές. Ζητά να αναπληρωθούν τα αποθέματα που έχουν ήδη καταναλωθεί κατά τις προηγούμενες ημέρες των ελλείψεων.
Την ίδια ώρα, οι διαταγές απαιτούν κίνηση.
Το 11ο φέρει την κύρια προσπάθεια της Μεραρχίας. Πρώτοι διαδοχικοί αντικειμενικοί σκοποί είναι το Σοπότι και το Κεσιάτι. Το I Τάγμα προηγείται με τον Λόχο Μηχανημάτων. Το II ακολουθεί, με υποστήριξη πυροβολικού. Το III παραμένει αρχικά σε εφεδρεία.
Θέσεις που έχουν ήδη εγκαταλειφθεί
Η αντικατάσταση των προηγούμενων τμημάτων παρουσιάζει δυσκολίες από την αρχή.
Σύμφωνα με αναφορά του I Τάγματος, όταν οι άνδρες του ανεβαίνουν προς τη Λεπτοκαρυά και τον Μακρύκαμπο, δεν βρίσκουν στις θέσεις τους τα τάγματα του 12ου Συντάγματος που πρόκειται να αντικαταστήσουν. Εκείνα έχουν ήδη αναχωρήσει. Συναντούν μόνο σκόρπια τμήματά τους να κατεβαίνουν προς τη δημόσια οδό.
Η ίδια αναφορά περιγράφει την προηγούμενη απογευματινή ανάβαση από το Γαρδικάκι: απότομη ανωφέρεια, δύσβατο μονοπάτι και σφοδρή χιονοθύελλα. Τέσσερα ζώα πέφτουν σε βαθιά χαράδρα και σκοτώνονται. Τα τρία ανήκουν στον ουλαμό πυροβολικού συνοδείας.
Η προώθηση έχει ήδη απώλειες στα μέσα μεταφοράς της, πριν συναντήσει εχθρική αντίσταση.
Ο δρόμος που δεν περνά
Από τις εννέα το πρωί της 8ης Δεκεμβρίου το συγκρότημα τίθεται σε κίνηση. Το I Τάγμα, όμως, αδυνατεί να ακολουθήσει την καθορισμένη κατεύθυνση.
Το ημερολόγιο περιγράφει έλλειψη διαβάσεων, εξαιρετικά βραχώδες έδαφος και βαθύτατες χαράδρες με απότομες πλαγιές. Άνδρες και ζώα καθηλώνονται.
Επιτρέπεται τελικά παρέκκλιση προς τα ανατολικά, μέσα από άλλη διαδρομή προς το Σοπότι.
Ως το βράδυ, το I Τάγμα και ο Λόχος Μηχανημάτων βρίσκονται στη θέση Τσουκαριά. Το II Τάγμα έχει προχωρήσει στο Σοπότι, μαζί με τη Μοίρα Πυροβολικού Τυπάλδου. Το III έχει μετακινηθεί στη Λεπτοκαρυά ως εφεδρεία.
Η καταγραφή της ημέρας κλείνει με μια σύντομη διαπίστωση: το συγκρότημα δεν συνάντησε πουθενά εχθρό.
Ψωμί και μισή ρέγγα
Τη νύχτα προς την 9η Δεκεμβρίου ξεσπά καταρρακτώδης βροχή, με σφοδρή θύελλα και κεραυνούς. Τα καταυλισμένα τμήματα ταλαιπωρούνται σε όλη τη διάρκειά της.
Το πρωί η πορεία συνεχίζεται. Το I Τάγμα κινείται προς το Σοπότι, ενώ το II προχωρεί προς το Κεσιάτι. Η επικοινωνία με το προπορευόμενο τμήμα δυσκολεύει· το ημερολόγιο σημειώνει ότι δεν υπάρχουν πληροφορίες για την κατάστασή του, επειδή λείπει σύνδεσμος.
Μόλις στις έξι το απόγευμα επιστρέφει το κλιμάκιο ανεφοδιασμού από το Γεωργουκάτι. Φέρνει ψωμί και μισή ρέγγα ανά άνδρα. Άλλα τρόφιμα δεν υπάρχουν στο προωθημένο κέντρο εφοδιασμού.
Στις 10 Δεκεμβρίου η κατάσταση επαναλαμβάνεται. Πυκνή ομίχλη και αισθητό κρύο συνοδεύουν την προώθηση. Άνδρες και ζώα μένουν στη διάρκεια της ημέρας χωρίς τροφή και ζωοτροφές, καθώς το κλιμάκιο καθυστερεί εξαιτίας της απόστασης και του δύσβατου εδάφους.
Ο ανεφοδιασμός φτάνει στις επτά και μισή το βράδυ: ψωμί, μισή ρέγγα και ζωοτροφή μιας ημέρας.
Στο Κεσιάτι
Στις 11 Δεκεμβρίου το κρύο είναι δριμύ. Από το μεσημέρι πέφτει πυκνό χιόνι.
Το ημερολόγιο καταγράφει αισθητή κόπωση ανθρώπων και ζώων από δεκαοκτώ ημέρες συνεχών πορειών, κάτω από εξαιρετικά δυσμενείς καιρικές και εδαφικές συνθήκες.
Ακόμη και τα ζώα του ανεφοδιασμού δεν μπορούν πλέον να φτάσουν παντού. Από ορισμένα σημεία και πέρα, τα τρόφιμα μεταφέρονται από τους ίδιους τους άνδρες.
Το I Τάγμα περνά το Κεσιάτι, που σημειώνεται με υψόμετρο 1.793 μέτρων, και κινείται προς το Φράσερι. Το απόγευμα το προλαβαίνει σφοδρή χιονοθύελλα. Η κατάσταση περιγράφεται ως απειλητική για την ίδια την επιβίωσή του.
Ο διοικητής του συγκροτήματος, που παρακολουθεί την κίνησή του, διατάζει να σταματήσει στο Φράσερι.
Η αναφορά του τάγματος εξηγεί ότι, μπροστά στον κίνδυνο καταστροφής και στην έλλειψη διάβασης για τη συνέχιση της ορεινής διαδρομής, κατέβηκε μαζί με τον Λόχο Μηχανημάτων προς το Αργυρόκαστρο.
Το II Τάγμα έχει επίσης προχωρήσει πέρα από το Κεσιάτι και σταθμεύει το βράδυ στο Μασκουλέρι, μαζί με τη Μοίρα Πυροβολικού Τυπάλδου.
Η διέλευση του ορεινού όγκου έχει εξαντλήσει τα τμήματα. Το ημερολόγιο συνδέει την κατάστασή τους με τις προηγούμενες νυχτερινές πορείες, τις χιονοθύελλες, τα τραύματα των ζώων και τη συνεχή έλλειψη ζωοτροφών.
Μικρή ανάσα και νέες μετακινήσεις
Στις 12 Δεκεμβρίου η διατροφή καταγράφεται πλέον ως καλή, χάρη στον ανεφοδιασμό από το Αργυρόκαστρο.
Οι διαταγές αλλάζουν τη διάταξη των μονάδων. Το II Τάγμα κατευθύνεται προς το Κορώνι και η Μοίρα Πυροβολικού Τυπάλδου προς τη Χουμελίτσα, υπό τις άμεσες διαταγές του διοικητή Πεζικού της Μεραρχίας. Το III Τάγμα παραμένει στο Γαρδικάκι ως εφεδρεία της Μεραρχίας.
Το I Τάγμα μετακινείται προς την Τσεπούνα και κατόπιν προς το Ζουλιάτι. Από τις 13 Δεκεμβρίου η διοίκηση του Συντάγματος έχει υπό τις άμεσες διαταγές της μόνο το I Τάγμα και τον Λόχο Μηχανημάτων.
Οι άνδρες του 11ου υπηρετούν πια σε διαφορετικές θέσεις και αποστολές, μέσα στον ίδιο σχηματισμό.
Οι βομβαρδισμοί της 13ης Δεκεμβρίου
Στις 13 Δεκεμβρίου ο καιρός είναι αίθριος. Τα εχθρικά αεροπλάνα εμφανίζονται από το πρωί.
Στις εννέα βομβαρδίζεται το III Τάγμα, ενώ κινείται από το Γαρδικάκι προς το Ζουλιάτι με διαταγή της Μεραρχίας. Σκοτώνονται δύο οπλίτες και τραυματίζονται τέσσερις. Σκοτώνονται επίσης δύο ζώα.
Στις δέκα και μισή ακολουθεί επιδρομή εναντίον του 1ου Λόχου Πολυβόλων του Συντάγματος και της Ομάδας Αναγνωρίσεως της Μεραρχίας. Το ημερολόγιο δίνει για τον βομβαρδισμό αυτόν συνολικά έξι στρατιώτες νεκρούς και δεκαέξι τραυματίες. Οι τραυματίες μεταφέρονται στο νοσοκομείο του Αργυροκάστρου.
Λίγο πριν από τις δύο το μεσημέρι βομβαρδίζεται και το Μασκουλέρι, όπου βρίσκεται ο σταθμός διοίκησης του Συντάγματος. Δύο βόμβες πέφτουν σε απόσταση μόλις δύο μέτρων από το οίκημα του διοικητή.
Τραυματίζονται σοβαρά ο σκοπός και μία γυναίκα. Σκοτώνονται τρία ζώα της ομάδας εφίππων.
Μέσα σε λίγες ώρες, διαφορετικά τμήματα του 11ου έχουν χτυπηθεί από αέρος. Η φθορά των προηγούμενων ημερών συνοδεύεται τώρα από καταγεγραμμένους νεκρούς και τραυματίες.
Μια ημέρα ανάπαυσης
Το απόγευμα της 13ης Δεκεμβρίου δίνονται νέες εντολές μεταστάθμευσης. Η διοίκηση του Συντάγματος εγκαθίσταται στο Γαρδίκι, ο Λόχος Μηχανημάτων σε περιοχή βόρεια του χωριού και ο Λόχος Διοικήσεως νοτιότερα. Το I Τάγμα βρίσκεται στο Ζουλιάτι.
Στις 14 Δεκεμβρίου τα τμήματα αναπαύονται στις θέσεις τους. Εχθρικά αεροπλάνα πετούν ξανά από πάνω τους, χωρίς να πραγματοποιήσουν επιδρομή.
Η διατροφή είναι καλή. Για μία ημέρα, η καταγραφή δεν περιλαμβάνει νέα πορεία.
Έχει περάσει μία εβδομάδα από την έναρξη της προώθησης. Οι άνδρες του 11ου έχουν διασχίσει χαράδρες και χιονισμένα υψώματα, έχουν προχωρήσει με ελάχιστη τροφή και έχουν δεχθεί βομβαρδισμούς. Ανάμεσά τους, οι Βασταίοι συνεχίζουν να μοιράζονται την καθημερινότητα της μονάδας: τις μετακινήσεις, την αναμονή του συσσιτίου, την ανάπαυση όπου αυτή δίνεται και την επόμενη διαταγή.
Ο χειμώνας έχει ήδη εγκατασταθεί στα βουνά. Η πορεία του Συντάγματος συνεχίζεται.
Πηγή: Ημερολόγιο επιχειρήσεων του 11ου Συντάγματος Πεζικού, καταγραφές 8–14 Δεκεμβρίου 1940, σελίδες 19–25.
Leave a Reply